أنشأ واعتبار قائم به قصد أنشأ واعتبار كننده است . 9 قاعدهء تَبَعيةُ العمل للنيه قاعدهء تَبَعيةُ العَمَل لِلنيه : از قواعد فقهى . قاعدهء فوق عبارت است از اينكه عمل در صحّت وبطلان ، طاعت ومعصيت وغير آن تابع نيّت است . اين قاعده بر گرفته از روايات متعدد است . 1 برخى در مقام اهميت اين قاعده ، آن را از پنج قاعده‌اى شمرده‌اند كه بر گرداندن وتعليل همهء احكام به آنها ممكن است . 2 مفاد قاعده : در روايات متعدد آمده است : عمل جز به نيّت نيست ؛ اعمال بر حسب نيّات است ؛ بهره هر كس آن چيزى است كه نيّت كرده است . پس هر كس براي رضاى خدا ودستيابى به آنچه نزد أو است ، جهاد كند ، پاداش أو بر خدا است ؛ اما اگر براي دنيا بجنگد ، همان براي أو خواهد بود . 3 نيّت عبارت است از قصد جدّى كه شخص را به عمل تحريك كند وبر آن برانگيزاند ، مانند ميل به غذاى حاضر براي انسان گرسنه كه باعث حركت كردن دستش به سمت غذا براي خوردن مىشود . 4 مفاد قاعده آن است كه عمل تابع نيّت است ؛ بدين معنا كه تحقق عنوان وهويت عمل به نيّت است ؛ از اين رو ، اگر كسى قيام كند وبه ركوع وسجده رود وبنشيند ، بدون آنكه نيّت نماز داشته باشد ، عملش نماز به شمار نمىرود يا كسى كه با همسرش با اين قصد وگمان كه اجنبيّه است آميزش كند ، به تصريح برخى مرتكب حرام شده است . در مقابل ، اگر كسى با زن أجنبي با اين قصد وگمان كه همسرش مىباشد ، آميزش كند ، گناهى بر أو نيست . گاهى يك عمل بر حسب نيّت ، مصداق طاعت ومعصيت قرار مىگيرد ، مانند زدن يتيم به قصد أدب كردن أو يا به قصد آزار رساندن به وى ؛ چنان كه سفر به قصد معصيت موجب تمام وبه قصد طاعت يا امرى مباح موجب قصر نماز است . 5

--> ( 1 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 3 / 135 - 137 ( 2 ) . العناوين 2 / 48 - 49 ( 3 ) . القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 370 ( 4 ) . القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 370 ( 5 ) . القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 370 ( 6 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 3 / 145 ( 7 ) . 146 ( 8 ) . 146 ( 9 ) . 141 - 145 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 371 - 373 .